Wybór lokalizacji
Kurnik powinien stać na suchym, lekko wzniesionym terenie, aby woda opadowa nie zalewała wnętrza ani wybiegu. Orientacja budynku powinna uwzględniać kierunek świata: ściana z oknami skierowana na południe zapewnia naturalne doświetlenie i ogrzewanie słoneczne zimą, a ściana od strony dominujących wiatrów (najczęściej zachód lub północny-zachód w Polsce) powinna być jak najbardziej szczelna.
Minimalna odległość kurnika od granicy sąsiedniej nieruchomości, w rozumieniu przepisów budowlanych, zależy od rozmiaru budynku i lokalnego planu zagospodarowania przestrzennego. Obiekty gospodarskie do 35 m² powierzchni zabudowy formalnie nie wymagają pozwolenia na budowę, lecz wymagają zgłoszenia w Starostwie Powiatowym zgodnie z Prawem Budowlanym (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414 ze zm.).
Normy powierzchniowe
Dobrostanowe przepisy Unii Europejskiej, transponowane do prawa polskiego przez Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, określają następujące minimalne normy powierzchni dla kur:
- Kury nieśne (system ściółkowy): minimum 0,25 m² na sztukę
- Kury nieśne (system wzbogacony): minimum 750 cm² na sztukę
- Brojlery: od 33 kg żywej masy na 1 m² (obsada komercyjna)
- Kaczki i gęsi: minimum 0,35 m² na sztukę
W praktyce dla chowu przydomowego należy przyjąć normę znacznie bardziej liberalną — ok. 1–2 m² na kurę pozwala na utrzymanie stada w dobrej kondycji i ogranicza stres wynikający z zagęszczenia. Przepiórki wymagają mniej miejsca: ok. 150 cm² na sztukę w wolierze wewnętrznej.
Konstrukcja i materiały
Dla małego stada do 20–30 kur wystarczy lekka konstrukcja drewniana na fundamencie z betonu lub na betonowych bloczkach. Drewno powinno być zaimpregnowane środkami bezpiecznymi dla ptaków — unikać preparatów zawierających kreozot, który jest toksyczny dla drobiu.
Podłoga może być drewniana uniesiona nad poziomem gruntu (zapobiega przedostawaniu się gryzoni) lub betonowa wylewana — łatwiejsza w dezynfekcji, lecz wymagająca grubszej warstwy ściółki, by ograniczyć wilgotność.
Ściany kurnika muszą być szczelne na deszcz i wiatr, ale z możliwością regulowanej wentylacji. Popularne rozwiązania to:
- Ściany drewniane szkieletowe z wełną mineralną i paro-izolacją — dobre ciepłe izolowane od zimy
- Ściany z bali lub desek bez izolacji — odpowiednie w łagodniejszym klimacie lub przy małym stadzie odpornych ras
- Bloczki z betonu komórkowego — trwałe, łatwe w czyszczeniu
Wentylacja i temperatura
Wentylacja to jeden z najważniejszych parametrów kurnika. Drób produkuje duże ilości wilgoci i amoniaku z odchodów — bez sprawnej wymiany powietrza stężenie szkodliwych gazów może uszkadzać układ oddechowy ptaków i prowadzić do chorób płuc. Stężenie amoniaku nie powinno przekraczać 20 ppm (zgodnie z zaleceniami EFSA).
W małym kurniku wystarczy wentylacja grawitacyjna — otwory wentylacyjne w górnej części ścian lub w dachu (kalenicowe) i regulowane nawietrzniki przy podłodze. Ważne, by unikać bezpośrednich przeciągów na poziomie grzęd — wyloty powietrza muszą być skierowane ku górze lub na bok, nie bezpośrednio na ptaki.
Optymalna temperatura w kurniku to 10–20°C. Przy temperaturach poniżej 0°C nieśność spada, a u wrażliwych ras może dojść do odmrozin grzebieni. Zimą można stosować żarówki na podczerwień jako uzupełniające ogrzewanie, lecz wymagają zabezpieczenia przeciwpożarowego.
Oświetlenie
Nieśność kur jest ściśle regulowana długością dnia świetlnego. Kury wymagają ok. 14–16 godzin światła dziennie, by utrzymać pełną nieśność. Zimą, gdy dzień skraca się poniżej 12 godzin, nieśność naturalnie spada.
W chowie przydomowym nie ma obowiązku sztucznego doświetlania, lecz hodowcy chcący utrzymać stałą produkcję jaj stosują żarówki o natężeniu ok. 5–10 luksów. Oświetlenie włącza się rano (przed wschodem słońca) lub wieczorem (po zachodzie), ale nie w środku nocy — kury muszą mieć minimalny 8-godzinny okres ciemności dla regeneracji.
Wyposażenie wnętrza
Minimalny zestaw wyposażenia kurnika dla kur nieśnych:
- Grzędy — co najmniej 15 cm szerokości na kurę (łącznie ok. 18–20 cm na ptaka). Grzędy powinny być usytuowane wyżej niż gniazda, by kury preferowały grzędy na noc.
- Gniazda — jedno gniazdo na 4–5 kur. Wymiary minimalne: 30 cm × 30 cm. Powinny być zaciemnione i wyścielone słomą lub trocinami.
- Karmidła — wisząca rura lub korytko. Powierzchnia karmidła: ok. 5 cm długości na kurę, by ograniczyć rywalizację przy jedzeniu.
- Poidła — na nipple lub miskowe. Codziennie czyścić z alg i glonów.
- Kąpielisko piaskowe — w ogrodzonym wybiegu. Kury kąpią się w piasku, co ogranicza namnażanie pasożytów (wszy, roztocza).
Przepisy budowlane i weterynaryjne
Budowa kurnika w Polsce jest objęta przepisami Prawa Budowlanego. Obiekty do 35 m² powierzchni zabudowy wymagają zgłoszenia do Starostwa — procedura jest bezpłatna, a prace można rozpocząć po upływie 21 dni od zgłoszenia (lub po uzyskaniu braku sprzeciwu). Większe obiekty wymagają pełnego pozwolenia na budowę.
Pod względem weterynaryjnym, przy stadzie poniżej 350 sztuk, hodowca nie ma obowiązku rejestracji w ARiMR jako producent drobiarski. Jednak przy stwierdzeniu objawów chorób zakaźnych (grypa ptaków, choroba Newcastle) ma obowiązek natychmiastowego powiadomienia Powiatowego Lekarza Weterynarii.
Szczegółowe wymagania sanitarne dla obiektów hodowlanych dostępne są na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii.